Hata
  • XML Parsing Error at 1:195. Error 9: Invalid character

Yazdır
PDF

?zmir tarihinde en eski izlere Ye?ilova Hy?nde rastlan?r. 2005 y?l?nda ba?layan kaz?larla M.. 6500lere kadar uzanan Neolitik a? yerle?imleri grlr. Kalkolitik ve Tun dnemlerinde ?zmirde, Anadolunun di?er yerle?imleriyle a?da? bir yap? gzlenir. Hitit a??nda (M. 1800-1200) parlak bir dnem geiren Anadolu ve ?zmir yerle?imleri, Balkanlardan gelen Dor gleri neticesinde karanl?k bir a?a girdi. G dalgas? nedeniyle sosyolojik yap?s?n?n tamamen de?i?ti?ine inan?l?r. Zira bu dnemden sonra yerli halkla ilgili buluntular ok k?s?tl?yken, M. 1000lerden itibaren Aiyol, ?yon gibi Hellen halklar?n?n yerle?imleri grlr.

Bu dnemlerde filizlenen Smyrna yerle?imi soylular, ileri gelenler ve ?ehir surlar? gibi zellikleri ile bir kent devlet kimli?indeydi. Nfusunun ise 1000 ila 1500 aras?nda oldu?u san?l?r. Smyrna kent devletinin etraf?nda da ky yerle?imleri grlrd. Smyrnaya ba?l? bu halk ba?c?l?k, zeytincilik, bal?k?l?k, mlek ve ta? i?ili?i ile geimini sa?lard?. Yap?lan tap?nak ve sunaklardan anla??ld???na gre Tanr?a Athenaya tap?n?l?yordu. M. 650lerden itibaren parlak bir dneme giren Bat? Anadolu kentlerinin ncs yine ?zmir ?yon yerle?imleridir. Yaz?n? yayg?nla?mas?n?n, M?s?r, Suriye ve K?br?s ba?ta olmak zere srdrlen ticari kolonile?menin lideri oldu. Ba?ta tap?naklar olmak zere gzlemlenen sanatsal geli?im Milet, Efes, Erythrai(e?me) ve Phokaia(Foa)da yo?unlukla hissedilir ki bu eserlerde Anadolu Hitit sanat?n?n etkisi de byktr. zellikle evlerde grlen ok odal?, avlulu yerle?im tamamen Hitit ve Anadolu temellidir. Bu dnemde yap?lan ilk parke d?eli yolu Eski ?zmirde yap?lan kaz?lar ortaya ?karm??t?r. M. 650-545 dneminde bilim, felsefe,tarih edebiyat zerine yap?lan al??malarla M?s?r ve Mezopotamyan?n nne geilmi?tir. Ta ki Pers i?galine kadar..

M. 6. yy. ortalar?nda gerekle?en Pers i?gali sonras? blgede Tiranl?k gzlenir. Yamanlar Da??nda bulunan an?t mezarlar ve ortaya ?kar?lan 15 odal? ev bunun kan?t? niteli?indedir. Despot liderlerce idare edilen ?ehirlerde d?nce ve sanata elveri?li olmayan ynetim sonras? birok ayd?n Atinaya gm?, bylece ?zmir ba?ta olmak zere tm Bat? Anadolu kentlerinde bir gerileme gzlenmi?tir. zellikle do?udan gelen yo?un glere ve Byk ?skenderin Persler i ma?lup edip(M. 333) blgeyi refaha kavu?turmas?na ba?l? olarak Kadifekale, Tepecik gibi yeni yerle?imler ortaya ?km??, liman evresi yerle?iminde de byme grlm?t. Helenistik a? ad? verilen bu dnemde Efes ve Bergaman?n nfusunun 100 bini a?t??? bilinir. M. 1. yy da tarihi Straborn un ve Aristides in anlatt???na gre Kadifekale ve liman evresi yani genel ad?yla Smyrna da dz caddeleri, antik tiyatrosu, stadyumu ile enfes bir ?ehirle?me grlr. ?ncil'de sz edilen "Yedi Kilise"den bir tanesinin bulundu?uSmyrna H?ristiyanl???n geli?mesinde nemli bir rol oynar.

?zmir'in ilk ba?piskoposu olanAziz Polikarp havari ve ?ncil yazar?St. John'un ilk mridlerinden biridir. Yakla??k M.S.70 y?l?nda Anadolu'da do?mu?, inanc?ndan tr23 ?ubat 155 tarihinde, ?zmirakropol zerinde bulunan stadyumdaRomal?lar taraf?ndan yak?larak lme mahkm edilmi?tir. M.S.395 y?l?nda Roma ?mparatorlu?u ikiye blnnce, ?zmir, sonradanBizans ?mparatorlu?u olarak tan?nacakDo?u Roma ?mparatorlu?u'nun bir paras? olur. Bizans ?mparatorlu?u dnemi ?zmirinin, canl? bir kent oldu?unu sylemek zor grnyor. Bizans dneminden gnmze dikkat ekici her hangi bir kentsel unsurun ula?amam?? olmas?, bu d?nceyi do?rular niteliktedir.

1076 y?l?nda aka Bey ?zmiri al?p Ege adalar? ve anakkaleye ak?nlar dzenledi. Onun lmnden sonra Bizanslar ?ehri geri ald?ysa da, 1310da da Ayd?no?lu Umur Bey ?zmire hakim oldu. Liman taraf?nda kalan k?s?m ise Cenevizliler in kontrolndeydi. O nedenle bu dnemlerde buraya Gavur ?zmir ad? veriliyordu.

1402 Ankara Sava?? sonras? ?zmir nlerine gelen Timur, bu s?rada kentin hakimi olan Rodos ?ovalyelerinden teslim olmas?n? ister. Bekledi?i cevab? alamay?nca Mo?ol ordusu ?ehri istila eder. 1422 y?l?nda da II. Murat ?zmiri Osmanl? topraklar?na katar. Ticari faaliyetleri sebebiyle bundan zarar gren Venedikliler deniz glerine dayanarak Osmanl?larla rekabete giri?ti. Bunun zerine Sultan II. Mehmet (Fatih), ?zmir liman?n?n giri?inde bulunan ve Timurun ?zmire girdi?i gnlerde y?kt?rmas?ndan dolay?, harabe halinde bulunan Liman Kalesini yeniden yapt?rd?. ? liman?n?n hemen giri?inde bulunan kale, ?zmire denizden gelebilecek sald?r?lara kar?? uzun y?llar en nemli savunma tesisi olarak kald?. Liman Kalenin yeniden in?a edilmesiyle, ?zmir tekrar eski grnmne kavu?tu.

Bu dnemde zaman zaman Arap Said, Kalendero?lu, ?eyh Bedrettin ve Torlak Kemal gibi isyanlara sahne olan ?zmir 1620 kapitlasyonlar? sonras? a?lan ?ngiliz ve Frans?z konsolosluklar? ile ?mparatorlu?un nemli bir ticaret merkezi haline gelmeye ba?lad?. 1672de ?zmire gelen Evliya elebi zellikle liman evresinde, Punta da gzlenen hareketlenmenin yerli gayr-? Mslim ve bat?l? tccarlar?n yerle?melerinden kaynakland???n? yazar. Bununla birlikte 1676da 30 bin ki?in hayat?na sebep olan veba salg?n?, 1688 depremi, 1742 yang?n? ?ehirde byk tahribata yol at?. zellikle 1688 depremi sonras? ?ehrin Foa ya da Manisaya ta??nmas? gndeme geldiyse de ticari faaliyetlerin srdrlmesindeki zorluklar nedeniyle bundan vazgeildi.

Ayd?n Vilayetine ba?l? olan ?zmir, 18 ve 19. yy larda gsterdi?i geli?im sonras? 1850de vilayet merkezi oldu. Bu dnemde ?zmir. ?ngiliz, Frans?z, Hollandal? ve ?talyan ticaret kumpanyalar?n?n gzdesiydi. ? blgesinin de?erli tar?m rnlerini, dnya pazarlar?na aktaran bir ?k?? noktas? ve liman? konumunu kazanm??t?r. Ba?ta pamuk olmak zere, afyon, kuru zm, kuru incir, palamut, do?al kk boya, zeytinya??, sabun vb. yerel rnlerin ihrac? nem kazanmaya ba?lam??, bu nedenle ?zmir'in arka blgesinde de bir canlanma ve ekonomik refah izlenmeye ba?lam??t?r. Bu yz y?ll?k dnemde, ?zmir liman?ndan yap?lan ihracatta on kata ula?an bir art?? vard?r ve bu evrede, ?zmir'in bir liman kenti olarak bymesini haz?rlayan unsurlar?n, ana neden zerine oturdu?u grlmektedir:

-Bat? Avrupada sanayi devrimi nedeniyle tar?msal rnlere ve a??r? ihtiya duylmas?.

-?ngiltere'nin Hindistan'a kesin yerle?mesinden tr Asya ile ileti?im kanallar?n?n a?k tutulmas? iin Anadoludan yararlanma arzusu ile Bat? Anadoluyu kullanmas?.

-Amerikan Ba?ims?zl?k sava? ndeniyle ?ngilizlerin tekstil sanayisi iin ihtiya duyduklar? pamu?u temin edemeyi?i ve Osmanl? ?mparatorlu?u topraklar?nda,zellikle Bat? Anadolu'da pamuk tar?m?n? canland?rmalar?.

Osmanl?n?n idam ferman? olarak an?lan 1838 Balta Liman? ticaret szle?mesi ile yerli tccar girdi?i her liman iin 5 ake vergi derken, yabanc? tccarlar 3 ake deyerek tm limanlarda ticaret yapma hakk? elde etmi?ti. Bu da yerli retime ve tccarlara vurulan bir darbe niteli?indedir. Bu anla?ma ayn? zamanda yabanc? tccarlar?n ?zmir'e ak?n etmesine neden oldu.1856 y?l?nda yabanc?lara mlk edinme hakk?n?n verilmesi ise, nemli miktarda yabanc? nfusun ?zmir'e akmas?na neden oldu. 1847-1880 y?llar? aras?nda ?zmir'deki yabanc? nfusun nemli bir art?? gsterdi?ine tan?k olmaktay?z. 1847'de 15.000 ki?i olan yabanc? nfus, 1880'de 50.000 ki?iye ula?m??t?. ?zmir ve Bat? Anadolu'da ticari kapasitenin bymesiyle, finansal rgtlenmeler de ortaya ?kmaya ba?lam??t?r. Nitekim bir grup tccar taraf?ndan 1843 y?l?nda Commercial Bank Of ?zmir kurulmu?tur. Bunu 1860 y?l?nda Credit Lyonnais'in ?zmir ?ubesini amas? izler ve ard?ndan da 1863'de Osmanl? Bankas? ?zmir'de ?ube aar.

?zmir-Ayd?n demiryolunun a?lmas?yla verimli Ske ovas?ndan elde edilen pamuk limana geliyor, oradan da hammadde olarak ihra ediliyordu. 1880 y?l?nda da Frans?z firams? ald??? imtiyazla ihtiyalara uygun bir ?ekilde yeni r?ht?m?n in?aat?n? tamamlad?. Yerel Ynetimler Kanununa ba?l? olarak 1871de kurulan belediyenin ilk ba?kan? da Yeni?ehirlizade Ahmet Efendidir.

15 May?s 1919da Yunan i?galine maruz kalan ?zmir, Te?kilat-? Mahsusa n?n resmi grevlisi, gizli kimli?i gazeteci olan Osman Nevrez, yani bilinen ad?yla Hasan Tahsinin sembolle?en ?lk Kur?unuyla ba?latt??? mcadeleyi 9 Eyll 1922 de kazanm??t?r. Ancak Yunanl?lar ?n kaarken ?kard??? yang?n, ?zmir in tarihi dokusunun 4/3 ne zarar verdi ve bugn fuar alan? bu tahribat?n zerine kurulmak zorunda kald?.

Son Say?m?z? Okuyun...

K?e Yazarlar?